Author: Marian T. Mencel
Institution: Gdańsk
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5028-074X
Year of publication: 2020
Source: Show
Pages: 81-151
DOI Address: https://doi.org/10.15804/cip202006
PDF: cip/18/cip1806.pdf

Procesy globalizacji ujawniające się u schyłku średniowiecza pod wpływem postępu kulturowo-cywilizacyjnego nie ominęły Gdańska. Położenie geograficzne zasadniczo wpłynęło na portowo-handlowy charakter miasta: z jednej strony zapotrzebowanie na produkty gospodarki naturalnej pochodzące z terenów Polski zgłaszały, stojące na wyższym poziomie rozwoju, państwa Europy Zachodniej, z drugiej zaś port nad Motławą stał się miejscem redystrybucji produktów wytworzonych na terenach Rzeczypospolitej, dostarczanych najtańszym wówczas sposobem, jakim były spływy Wisłą i jej dorzeczami. Rozwój handlu Gdańska z Zachodem sprzyjał wymianie kulturalnej, postępowi technicznemu i wzrostowi zamożności mieszkańców miasta. Pomimo ograniczonego oddziaływania Gdańska na procesy globalizacyjne zachodzące w skali świata, dostrzega się jego istotne znaczenie w zjawiskach pośrednich, umożliwiających wzrost globalnej aktywności głównych podmiotów politycznych. Zauważa się, że procesy te i zjawiska ukształtowały Gdańsk jako główny ośrodek asymetrycznej wymiany gospodarczej i kulturowo-cywilizacyjnej między Europą Zachodnią i Polską, co jest przedmiotem niniejszego wykładu.

Globalisation and regionalisation. The phenomena shaping the cultural and civilization as well as economic reality in Gdańsk from the 13th to the 17th century

The globalisation processes emerging at the end of the Middle Ages under the influence of the cultural and civilization progress did not omit Gdańsk. The geographic location fundamentally affected the city’s port and merchant nature: on the one hand, the demand for natural products from the Polish territories was reported by highly developed Western European countries, and on the other hand, the port at the Motława River became a place of redistribution of products produced in the area of the Republic of Poland, delivered at the cheapest way then, was the ravages of the Vistula River and its basins. The development of trade the Gdańsk with the West favoured cultural exchange, technical progress and growth of the prosperity of the inhabitants of the city. Despite the limited influence of Gdańsk on the globalisation processes taking place worldwide, its importance is seen in indirect phenomena that allow for the growth of the global activity of major political entities. It is noted that these processes and phenomena shaped Gdańsk as a centre of asymmetric economic as well as cultural and civilisation exchange between Western Europe and Poland, which is the subject of this lecture.

REFERENCES:

  • Abraham W., Pierwszy spór kościelno-polityczny w Polsce, Kraków 1895.
  • Allen R.B., European Slave Trading in the Indian Ocean, 1500–1850, Ohio 2015.
  • Baker J.L., Odkrycia i wyprawy geograficzne, Warszawa 1959.
  • Balicki J., Bogucka M., Historia Holandii, Wrocław–Warszawa–Kraków– –Gdańsk–Łódź 1989.
  • Barciak A. (red.), Środkowoeuropejskie dziedzictwo świętego Wojciecha, Katowice 1998.
  • Barkowski R.F., Historia wojen Gdańskich. Średniowiecze, Warszawa 2017.
  • Barycz H., Wstęp, [w:] Erazm z Rotterdamu. Pochwała głupoty, tłum. E. Jędrkie­wicz, Warszawa 2001.
  • Baszkiewicz J., Ryszka F., Historia doktryn politycznych i prawnych, Warszawa 1979.
  • Bieżuńska-Małowist I., Małowist M., Niewolnictwo, Warszawa 1987.
  • Biskup M., Pod panowaniem krzyżackim – od 1308 r. do 1454 r., [w:] Historia Gdańska, t. I: do roku 1454, red. E. Cieślak, Gdańsk 1985.
  • Biskup M., Traktat toruński 1466 (w pięćsetną rocznicę), Bydgoszcz 1966.
  • Biskup M., Labuda G., Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Gospodarka – Społeczeństwo – Państwo – Ideologia, Gdańsk 1988.
  • Bogucka M., Dawna Polska. Narodziny, rozkwit, upadek, Warszawa 1985.
  • Bogucka M., Gdańscy ludzie morza w XVI–VIII w., Gdańsk 1984.
  • Bogucka M., Gdańsk – największy port na Bałtyku, [w:] Historia Gdańska, t. II: 1455–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982.
  • Bogucka M., Gdańsk – polski czy międzynarodowy ośrodek gospodarczy?, [w:] Pol­ska w epoce odrodzenia. Państwo, społeczeństwo, kultura, red. A. Wyczański, Warsza­wa 1986.
  • Bogucka M., Gdańsk. Port szlacheckiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1959.
  • Bogucka M., Życie codzienne w Gdańsku: wiek XVI–XVII, Warszawa 1967.
  • Braudel F., Gramatyka cywilizacji, tłum. H. Igalson-Tygielska, Warszawa 2006.
  • Braudel F., Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII wiek, t. III: Czas świata, tłum. J. i J. Strzeleccy, Warszawa 1992.
  • Buko A., Początki państwa polskiego: problemy – hipotezy, „Światowit” 1999, nr 1.
  • Castillo del B.D., Pamiętnik żołnierza Korteza czyli prawdziwa historia podboju Nowej Hiszpanii, tłum. A.L. Czerny, Warszawa 1962.
  • Chodubski A., Idea i praktyka nowego regionalizmu a globalizacja cywilizacji, [w:] Regionalizm a globalizacja. Polska–Unia Europejska oraz inne zjawiska i procesy regionalne świata, red. A. Chodubski, H. Dubrzyńska, M. Malinowski, A. Modrze­jewski, Gdańsk 2007.
  • Chodubski A., Kontakty polsko-holenderskie: przeszłość i teraźniejszość, „Cywili­zacja i Polityka” 2014, nr 12.
  • Chodubski A., O tożsamości cywilizacji europejskiej, [w:] W kręgu cywilizacji eu­ropejskiej. Praca ofiarowana Profesorowi Andrzejowi Piskozubowi w 40-lecie pracy naukowej, red. A. Chodubski, A.W. Sobociński, W. Tłokiński, Toruń 1996.
  • Chodubski A., Wyzwania przemian cywilizacyjnych w państwach Morza Bałtyc­kiego, „Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość” 2015, t. XII.
  • Chodubski A., Zasady polityki naukowej w Polsce a miejsce uniwersytetu, „Cywi­lizacja i Polityka” 2014, nr 12.
  • Cieślak E., Miasto wierne Rzeczypospolitej, Warszawa 1959.
  • Cieślak E., Biernat C., Dzieje Gdańska, Gdańsk 1975.
  • Cywiński P.M.A., Śmierć św. Wojciecha w świetle historii Żuław wczesnośrednio­wiecznych, [w:] Dziedzictwo kultu świętego Wojciecha. Ogólnopolska sesja z okazji jubileuszu 1000-lecia męczeństwa św. Wojciecha. KUL – 22.IX.1997, red. R. Knapiń­ski, Lublin 1998.
  • Czekańska M., Holandia, Warszawa 1975.
  • Daniel-Danielska B., Kibitlewski S., Sadurski A., Geologia Żuław Wiślanych a zdję­cia satelitarne, „Kwartalnik Geologiczny” 1986, t. 30, nr 3–4.
  • Dąbrowski J., Dzieje Polski średniowiecznej, t. II: Od roku 1333 do 1506, oprac. J. Wyrozumski, Kraków 1995.
  • Defourneaux M., Życie codzienne w Hiszpanii w Wieku Złotym, tłum. E. Bąkow­ska, Warszawa 1968.
  • Delumeau J., Cywilizacja odrodzenia, Warszawa 1987.
  • Dorszewski P.H., Porta Regia a misja pruska świętego Wojciecha według źródeł hagiograficznych, „Meritum” 2011, t. III.
  • Duczko W., Truso i epoka wikingów, https://www.ah.edu.pl/palio/html.media?_Instance=wsh-postgres&_Option=Other&_Connector=data&_tableName=w_me­dia&_colID=id&_colContent=content&_colFileName=file_name&_colMimeType­=mime_type&_colLastUpdated=last_updated&_colSize=doc_size&_ID=10599&_CheckSum=210846810.
  • Englert A., Ossowski W., Podróż morska Wulfstana w IX wieku. Wyniki ekspery­mentalnego rejsu z Hedeby do Gdańska, „Pomorania Antiqua” 2005, t. XX.
  • Ferguson N., Zachód i reszta świata, tłum. P. Szymor, Kraków 2013.
  • Ferguson N., Jak Wielka Brytania zbudowała nowoczesny świat, tłum. B. Wilga, Warszawa 2007.
  • Flis A., Chrześcijaństwo i Europa. Studia z dziejów cywilizacji Zachodu, Kraków 2003.
  • Gierszewski S., Wisła w dziejach Polski, Gdańsk 1982.
  • Haliżak E., Procesy globalizacji a stosunki międzynarodowe, [w:] Stosunki między­narodowe. Geneza, struktura, dynamika, red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Warszawa 2006.
  • Hart H., Droga morska do Indii opowieść o podróżach morskich, znakomitych czy­nach żeglarzy portugalskich oraz o życiu i czasach dom Vasco da Gama admirała, wicekróla Indii i hrabiego Vidigueiry, Warszawa 1958.
  • http://empiresilesia.pl/wyprawy-wikingow-na-ziemie-polskie-aspekty-archeologiczne/.
  • Jagodziński M.F., Bursztyn w Truso – przyczynek do badań nad rzemiosłem i han­dlem okresu wikińskiego, [w:] Bursztyn jako stymulator turystyki kulturowej, red. J. Hochleitner, Jantar 2009.
  • Jagodziński M.F., Przynależność kulturowa rejonu ujścia Wisły od I do IX wieku w świetle źródeł archeologicznych i historycznych, „Pruthenia” 2013, t. VIII.
  • Jagodziński M.F., The settlement of Truso, http://www.muzeum.elblag.pl/s/13/wybrane-publikacje-pracownikow-muzeum.
  • Jagodziński M.F., Truso, http://www.pradzieje.pl/Artykuly-pradziejowe/Truso.html.
  • Jasiński K., Gdańsk w monarchii piastowskiej, [w:] Historia Gdańska, t. I: do roku 1454, red. E. Cieślak, Gdańsk 1985.
  • Jażdżewski K., Gdańsk wczesnośredniowieczny w świetle wykopalisk (komentarz do wystawy pod tym tytułem w Muzeum Pomorskim w Gdańsku), Gdańsk 1952.
  • Jemielity W., Metropolie łacińskie w Polsce (1000–2008), „Prawo Kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny” 2008, nr 51/3–4.
  • Kaczmarski H.J., Święty Wojciech. Patron duchowej jedności Europy, Warszawa 2009.
  • Kaczyńska E., Piesowicz K., Wykłady z powszechnej historii gospodarczej (od schyłku średniowiecza do I wojny światowej), Warszawa 1977.
  • Kamen H., Imperium hiszpańskie. Dzieje rozkwitu i upadku, tłum. T. Prochenka, Warszawa 2008.
  • Kętrzyński S., Dagome iudex, „Przegląd Historyczny” 1950, nr 41.
  • Kieniewicz J., Od ekspansji do dominacji. Próba teorii kolonializmu, Warszawa 1986.
  • Kieniewicz J., Portugalczycy w Azji XV–XX wiek, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1976.
  • Klassen P.J., Menonici w Polsce i Prusach w XVI–XIX w., Toruń 2016.
  • Knapiński R. (red.), Dziedzictwo kultu świętego Wojciecha. Ogólnopolska sesja z okazji jubileuszu 1000-lecia męczeństwa św. Wojciecha. KUL – 22.IX.1997, Lublin 1998.
  • Kotarski E., Sarmaci i morze. Marynistyczne początki w literaturze polskiej XVI– –XVII wieku, Warszawa 1995.
  • Kośnicka K.A., Rekonstrukcja ewolucji układu przestrzennego średniowiecznego miasta i portu Szczecin, „Architectus” 2016, nr 4.
  • Kromer A., Oliwa, Gdańsk 2007.
  • Krzemiński A., Imperia trwałe i chwilowe, [w:] Imperium brytyjskie. Od koloniza­cji Ameryki po referendum szkockie, „Polityka. Pomocnik Historyczny” 2014, nr 8.
  • Krzyżanowski L., Gdańsk. Miasto Hanzy i Solidarności, Monachium 1992.
  • Kuczyński S.M., Bitwa pod Grunwaldem, Katowice 1985.
  • Kujawski W. ks., Diecezja kruszwicka, jej początki i przeniesienie do Włocławka, „Studia Włocławskie” 2006, nr 9.
  • Labuda G., Znaczące wydarzenia w życiu i w kulcie Świętego Wojciecha (Stan dys­kusji), [w:] Gdańsk w gospodarce i kulturze europejskiej, red. M. Mroczko, Gdańsk 1997.
  • Landes D.S., Bogactwo i nędza narodów. Dlaczego jedni są tak bogaci, a inni tak ubodzy, Warszawa 2008.
  • Leska-Ślęzak J., Dziedzictwo rozwoju kontaktów polsko-holenderskich od XI do XVIII wieku, [w:] W kręgu pytań o tożsamość narodową i etniczną Pomorza Gdań­skiego, red. A. Chodubski, A. Frączek, H. Głogowska, A. Waśkiewicz, Gdańsk 2011.
  • Libera Z., Żurowski M., Jan Kochanowski i kultura odrodzenia, Warszawa 1985.
  • Lipińska B., Żuławy Wiślane – ochrona i kształtowanie zabytkowego krajobrazu, Nowy Dwór Gdański 2011, s. 14.
  • Łosiński W., Struktura terytorialno-polityczna Pomorza w XI stuleciu w świetle archeologii, „Slavia Antiqua” 1981, t. XXVIII.
  • Łuka L.J., Ziemia gdańska w okresie wczesnośredniowiecznym (od VII w. do poło­wy X w.), [w:] Historia Gdańska, t. I: do roku 1454, red. E. Cieślak, Gdańsk 1985.
  • Magidowicz I.P., Historia poznania Ameryki Środkowej i Południowej, Warszawa 1979.
  • Małowist M., Konkwistadorzy portugalscy, Warszawa 1976.
  • Marchlewski W., Mennonici w Polsce (o powstaniu społeczności menonitów Wy­myśla Nowego), „Etnografia Polska” 1986, t. XXX, z. 2.
  • Mączak A., Samsonowicz H., Zientara B., Z dziejów rzemiosła w Polsce, Warsza­wa 1954.
  • Morawski W., Kronika kryzysów gospodarczych, Warszawa 2003.
  • Murray J.M., Brugia kolebka kapitalizmu 1280–1390, tłum. D. Guzowska, War­szawa 2011.
  • Nadolski A., Problemy wybrane, Olsztyn 1990.
  • Norris P., Inglehart R., Sacrum i profanum. Religia i polityka w świecie, tłum. R. Babińska, Kraków 2006.
  • Nowak Z., Jan Dantyszek. Portret renesansowego humanisty, Wrocław–Warsza­wa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1982.
  • Olbracht I., Zdobywca, tłum. S. Dębski, Katowice 1984.
  • Olender P., Dwanaście wieków floty, [w:] Imperium brytyjskie. Od kolonizacji Ameryki po referendum szkockie, „Polityka. Pomocnik Historyczny” 2014, nr 8.
  • de Oliveira Marques A.H., Historia Portugalii, t. I: Do XVII w., tłum. J.Z. Klave, Warszawa 1987.
  • Panfil R., Dzieje badań nad raportem Wulfstana oraz próby lokalizacji Truso w latach 1599–1873, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 2017, nr 3.
  • Panikkar K.M., Azja a dominacja Zachodu. Epoka Vasco da Gamy w dziejach Azji 1498–1945, Warszawa 1972.
  • Paner H., Rozwój przestrzenny wczesnośredniowiecznego Gdańska w świetle źródeł archeologicznych, „Archaeologia Historica Polonia” 2015, t. 23.
  • Parry J.H., Morskie imperium Hiszpanii, tłum. S. Bławat, Gdańsk 1983.
  • Pazdro Z., Budowa geologiczna regionu gdańskiego, „Annales de la Societe Geo­logique de Pologne” 1960, t. XXIX, z. 4.
  • Pietraś M., Globalizacja jako proces zmiany społeczności międzynarodowej, [w:] M. Pietraś (red.), Oblicza procesów globalizacji, Lublin 2002.
  • Piskozub A., Polska w cywilizacji zachodniej, Gdańsk 1997.
  • Piskozub A., Rozwój horyzontu geograficznego, Gdańsk 1993.
  • Piskozub A., Transport w cywilizacjach rolniczych, Gdańsk 1995.
  • Podróż Wulfstana do ujścia Wisły (rok 890 n.e.). Kraj Sysyle, „Merkuriusz Polski” nr 351.
  • Polska i Niderlandy. Kontakty w okresie Złotego Wieku Gdańska, Gdańsk 1997.
  • Powierski J., Legenda pomezańska o śmierci św. Wojciecha, [w:] Środkowoeuropej­skie dziedzictwo świętego Wojciecha, red. A. Barciak, Katowice 1998.
  • Przybyło Ł., Armia w cieniu Royal Navy, [w:] Imperium brytyjskie. Od kolonizacji Ameryki po referendum szkockie, „Polityka. Pomocnik Historyczny” 2014, nr 8.
  • Rietbergen P., Dzieje kultury, przekł. R. Bartold, Warszawa 2001.
  • Rogosz R., Zaplecze osadnicze wczesnośredniowiecznego Szczecina, „Slavia Anti­qua” 1991–1992, t. 33.
  • Rosenberg N., Birdzell Jr., L.E., Historia kapitalizmu, tłum. A. Doroba, Kraków 1994.
  • Samsonowicz H., Miejsce Polski w Europie, Warszawa 1995.
  • Samsonowicz H., Rozkwit Gdańska po włączeniu do Rzeczypospolitej (1454– –1570), [w:] Historia Gdańska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982.
  • Samsonowicz H., Złota jesień polskiego średniowiecza, Warszawa 1971.
  • Skworoda P., Wojny Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze Szwecją, Warszawa 2007.
  • Stankiewicz J., Urbanistyczny i przestrzenny rozwój miasta, [w:] Historia Gdań­ska, t. II: 1454–1655, red. E. Cieślak, Gdańsk 1982.
  • Stirling S., Pogromca Inków, tłum. M. Nowak-Kreyer, Warszawa 2005.
  • Ślęzak J., Osadnictwo olęderskie a osadnictwo na prawie olęderskim, „Cywilizacja i Polityka” 2014, nr 12.
  • Świątkiewicz P., Średniowieczne militaria z gdańskiego zespołu grodowego (stano­wiska 1, 2 i 4), „Acta Archaeologica Lodziensia” 2012, nr 58.
  • Tazbirowa J., Początki biskupstwa na Kujawach, „Przegląd Historyczny” 1962, nr 53/2.
  • Topolski J., Narodziny kapitalizmu w Europie XIV–XVII wieku, Warszawa 1987.
  • Topolski J., Zagadnienia gospodarki w Polsce, [w:] Polska w epoce odrodzenia. Państwo, społeczeństwo, kultura, red. A. Wyczański, Warszawa 1986.
  • Trawkowski S., Bolesław III Krzywousty, [w:] Poczet królów i książąt polskich, red. A. Garlicki, Warszawa 1998.
  • Truso – miasto legenda, https://archiwa.winland.pl/obcy/obcy/2010/016_glowi­zna.php?kod_matrixa=win01xxxx288.
  • Trzoska J., Europejskie uwarunkowania rozwoju miasta, [w:] Historia Gdańska, t. III/1: 1655–1793, red. E. Cieślak, Gdańsk 1993.
  • Trzoska J., Gdańsk na mapie gospodarczej nowożytnej Europy, [w:] Gdańsk w go­spodarce i kulturze europejskiej, red. M. Mroczko, Gdańsk 1997.
  • Tuñón de Lara M., Baruque J.V., Ortiz A.D., Historia Hiszpanii, tłum. Sz. Jędru­siak, Kraków 2012.
  • Urbaniak J., Orang Hollandia w Indiach Wschodnich. Holendrów obraz własny na przełomie wieku XVII i XVIII przez pryzmat literacki, „Kultura – Historia – Globali­zacja” 2013, nr 13.
  • Urbańczyk, Hipoteza „pomezańska” misji św. Wojciecha do Prusów, [w:] Środ­kowoeuropejskie dziedzictwo świętego Wojciecha, red. A. Barciak, Katowice 1998.
  • Wójcik D., Wątki biblijne w legendzie „Tempore illo” świętego Wojciecha, „Nasza Przeszłość” 2000, t. 94.
  • Wyczański A., Polska w epoce odrodzenia. Państwo, społeczeństwo, kultura, War­szawa 1986.
  • Wyrozumski J., Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1984.
  • Zarębska T., Przebudowa Gdańska w jego złotym wieku, Warszawa 1998.
  • Z badań nad początkami państwa polskiego, „Przegląd Historyczny” 1950, nr 41.
  • Zbierski A., Gdańsk w okresie panowania królów i książąt pomorskich (od IX w. do XIII w.), [w:] Historia Gdańska, t. I: do roku 1454, red. E. Cieślak, Gdańsk 1985.
  • Zbierski A., Początki Gdańska w świetle najnowszych badań, [w:] T. Biernacki i in., Gdańsk. Jego dzieje i kultura, Warszawa 1969.
  • Zbierski A., Rozwój przestrzenny Gdańska w IX–XIII w., [w:] Historia Gdańska, t. I: Do roku 1454, red. E. Cieślak, Gdańsk 1985.
  • Żukowski A., Kontakty z Afryką Południową mieszkańców Gdańska w służbie Ho­lenderskiej Zjednoczonej Kompanii Wschodnioindyjskiej (II połowa XVII – koniec XVIII wieku), „Rocznik Gdański” 1994, t. LIV, z. 1.

Wiadomość do:

 

 

© 2017 Adam Marszałek Publishing House. All rights reserved.

Projekt i wykonanie Pollyart